Mino le tumtahnak

Kum 2000 ihsin Chinmi pawl hi ramleng suah kan khih hmuh aw ti sehla India, Mizo ram teh ramleng a si lo maw si tin thusut thu cu kan um siang ding ka zum lo. Ziangah tile Mizo ram ihsin kan khua kan ram tlung ding cun ni hnih khatah kan thleng thei hleiah phunpi unau kan sinak in ramdang, ramleng suahah kan ruat aw tuk lo. Ramleng thu thawn cun duhtawk hrih ke!

Zozo khal mah inn hlumte suahsan ih ramhla, qong theih lonak ram ih feh ding cu kan hreh cio a si kha. Cu hleiah qhen le rual, nupi fanau, sungkhat unau tan ding khal kan siang thei hrimhrim lo.  Khua le ram kan suahsan theinak san khal tumtahnak le sunmang kan neih ruangha a si. Kan fehsuak hlan ahcun tumtahnak a phunphun le sunmang qhaqha pawl thawn kan pok suak cio a si lo sawm? Kan tumtah mi pawl zo kan sim lo hmanah mah le ruahnak sung ahcun a rak hlim ve thei zet.

Ramleng suaktu pawl hi a hleice in mino kan tam zet. Ramleng suaktu lakah 80 zatek cu mino kan si. Ziangruangah kan ram kan tansan timi lam kan zoh lo ding ih ram len kan tansan tikah ziangmi tumtah kan nei ih ziangvek in hlawhtlinnak tlang kan pawktum timi hi lam kan bih nguaingo hrih ding.

Milai pakhat in tumtahnak a neih locun a hrang quan rero le khawl rero a qul nawn lo. A um hmunah um in a ei rero kha a hrang a qha sawn. Tumtahmi a neitu khal in a tumtahmi a ngahnak dingah a khawkhannak a thupi a ngaingai. Tumtahmi kan ngah theih ding cun a hmaisa bikah tuar theinak kan neih a qul. Tuar theinak ka neih hnu ah zuamnak thinlung kan sawm cih ding. A tuar lawng kan tuar thei ih kan zuam duh lo cun kan hlawh tling dah lo ding. A tuar khal kan tuar thei, a zuam khal kan zuam hnu ah khawkhan thiamnak kan thlah siang loh a qul.

Ka hmuh tonmi malte tar lang duak ka duh. 2011 kum Malaysia ah The Chin Times thuthang suah in zarhtin kan rak buai ve hnohno. Tlawng kai ni khat ihsin ni nga tiang hna kan quan ih ni nga zan ihsin zarhte sunhnu tiang A4 cahmai 24 khat in ca kan ngan ringring. Ka sim duhmi sawn cu tumtahnak a si. Himi nazi 24 sungah thuthangca pakhat ngan suah ding cu thil awl ai lo zet a si. Zan sing lo in kan ngan ih sun khalah kan sing lo. Ca suah ding in tumtahnak kan neih hnu ah tuar theinak in kan peh cih. Tumahnak nei ih tuar thei ciamco khal sehla khawkhan thiamnak a um lo cun ca hi zarhtin kan suah thei lo hrimhrim. Zan khat tla cu ka ca nganmi a zaten ka rak hlawn ngah pang. Nazi ka zoh ih zing lam 1:00 am a awn cuahco. A thar in hawlsal, ngansal a qul. Ka rualpa ka hei zoh ih hmaithum hrawng cu a rak ngan zo. “Tu zarh cu kan suah duh lo men ding” timi thinlung hman ka nei zo. Asinan tumtahnak cun in nehsal tikah zarh dang bang in The Chin Times thuthangca cu a suak thei sal.

Mino kan si ih kan tumtahmi le kan sunmang kan theih fiang ding khal hi a thupi zet. Tumtahmi le sunmang ka nei lo titu pawl cu hnaquan ze le mi qawnqai tiah hmin ka pek duh hai. Asile tumtahmi kan ngah hnu ah teh ziangtin lamzin kan sial ding. Kan tumtahmi in kan pumcawmnak, miphun le ram hrangah teh qhansonak a si ter ding maw? Asilole a kek kuai tertu le mah le diriamnak hrang lawng ih tumtahnak neitu kan si ding a phang um lala. Curuangah kan tumtahmi hi ziang a si timi fiangten kan theih a cu tuk thlang.

 “Tusun mino thaisun hruaitu’ timi nu le pa khal in kan theih fiang le kan  mino pawl parih rinsannak kan hngat ngam khal a qul zet mi a si. Tu hlan bang in mino pawl cangsuahnak ding a khamtu kan si vivo lai ding hi ka qihzet mi a si. Hlamhmai hnah zam ding le a rah ding mi khamtu hawi khulh kan si pang ahcun ei ding kan sam vivo ding a si. Nu le pa cun ‘Kan fate ih lamkhalnak hi ziang a si’ timi kan fiang le an hrang ih tumtahnak feh kan retsak ding a qul ngaingai.

Mino pawl qhansonak dingah nu le pa thazang peknak a qul. Tlawngca an zirnakah nu le pa duhzawng zir ter fekfek ding tikcu can a si nawn lo. Nu le pa duhdan vek ih kan feh ter ringring ahcun mino qhansonak ding 50 zatek cun kan khuhsak a si. Nu le pa khal in kan fate parah rinsannak hnget kan hngat ngam ding hi a thupi. Tu hlan ih kan zirh awk bang in an zir huam lomi a si khal le sum laknak a qha ti fang ih kan zirh ter le kan zuam ter cun ‘Mai thil cum’ ah kan cang lala ding. A tu kan umnak ramah mah le thiamnak tinkim in zuam duh le qha hnem ngai cun pum cawm awknak a um timi khal nu le pa in kan fiang ding hi a thupi zet.

OK! Mino, ziang mi tumtahnak na nei? Na tumtah mi qhin dualdotu maw na si lai? Ziangmi ka tumtah ding timi thei fiang lotu maw na si? Tumtah mi fekte neih a cu zo. ‘Ka nauhak tuk lai’ tiah na ruah pang ahcun na sual ding. Nauhak tih a um lo na tumtahmi parah felfai ten ding hnget tum aw. Cumi cu hlawhtlinnak ih hram pakhat a si. Na tumtahmi na ngah le na thlen hnu ih na um dan ding le na kilkhawi awk dan ding tiang na ruah fel cia a qul. Na bulpak hrang, na miphun hrang, na ram hrang tumtahnak kan neih cio cun qhanso lo ding thil dang ziang hman kan nei nawn lo.

Ram leng ih ummi mino zaten, online parih biak awk le capoh awknak in can hman lak ding kan si nawn lo. Online parin zingtin hna ka quan ding timi khal kan ruahphah ding ka duhsak zet. Online hrik kan si khalah hrik neihman situ kan si a qul. Capoh awknak le biakawknak men ih kan can a cem lak ding ahcun kan tumtahmi le kan hlawhthlingnak tikcu can ka hloh in kan tlai pang ding. Can kan neih sungah sunglawi in kan hmangthiam ding khal a thupi. AW, Mino , kan tumtahmi ziang a si ih kan tumtahmi ngah dingah ziangtin karbak an kai ding? Kan tumtahmi fekten kan ding theinak dingah kan miphun, kan unau le Kan biak Pathian khal hngilh siang loin hmai nor tlangdan kan thiam a cu thlang. Miphun pakhat kan sinak khal langter, cawisang kan thiam vivo ding khal duhsaknak ka lo nei a si.

by Salai Hangbo