Mino titi (Part 2)

Sunvu ten ruah a sur ruangah lamzin pawl cu a bek thlekthlek. Vahsuahnak hman tha loin a bek. Asinan zanlam kau zawngah ni liam mermo cu a langsal. Pupa pawl danten “Thaisun ni khua a tha ding” timi cu Salai cun a ruat suak puppi. Thaizing a lo ti zoh ding a si khal a mang suak rumro. A thinlungte cun lo hnatuan khal hi a ning thup zet theu nan ramdang bang ih nikhat hnatuan lole ei ding nei lo dinhmun umhnak cun a hril sawn thotho. Tuan canah bang thei zet hmanseh a rah seng tik cu ih thindiriam mi khin lo hnatuan a huam ternak pakhat khal a si.

Poi hai tuk ruang ih lamzin vak pawl cu an liamtiang zoh in an rak cuan. Thirleng thawn a vak na, thawng siate kheng ih a lengsuak na an si cio. A thinlungte in “Kei teh tuzan lam cu khui lamah ka leng suak ding aw, Sungte tei inn lam thotho ah va leng sehla a tha ding”, tiah a ruat rero. Cu laifangah “Rual, ziang thu saw na ruah ciam!” tiah a rualpi Al Kheng cun a ra sut.

“Ziang ruat cuca lo”

“Si maw, ruahmi cu na nei ko ding, mi hman hmu lo pi cu”

“Ziang hman ka ruat lo…….”

“Ziang hman na ruah lole cu ra aw, tu hi hmelsia pawl lengsuah can ho khaw” tiah a ban a dirh. Hmelsia pawl lengsuah can a timi kha a thei thiam loih a sut fiang sal.

“Aw, van taw khi zoh awla, a sem humhi khi…, nang mah le mah tla zoh awla, na eng tuk hi na thei lo maw?” tiah a mai taksa cu zoh aw phah in a sim.

“A sile ziangah hmelsia lengsuak can ti phah in in dirh”

“Kei mah vek in na mawi ngaingai lo ih cu nah panteh”, tiah capoh aw in an inn ihsin leng suak dingah an pok. Cu zawngah Salai ih nu in, “Salai, tu zan cu tin sim hlah maw, thaizing tuanten thawh a tul kha,” tiah an liam hlanah a auh ta.

Al Kheng cun a thir leng Hero thar cu a mawng ih a dungah Salai cu a to. Zin a bek deuh thawn thirleng pal cu a hak deuh. Nu Boih ih kuam(pan) dawr lam pan in an feh. Nu Boih a rak um lo nan an rualpi Pa Puk a rak to lellel. A ka sen tlengtleng pi thawn cabu a rak phah. “Hey, Puk, khui ah saw hotu nu teh”

“Rawl ei ding in ka tin duak ding a ti ih tu tiang a ra kir hrih lo”

“A tinnak a rei zo maw?”

“Rei ve zik thlang, nan ei zo maw nan mah teh”

“Ei zo, nang mah sawn”

“Aw……”

“Ziang ca saw na siar rero, kha ti bih ih bih rero cu…. Khui hnik..” tiah Al Kheng cun a lawng sak.

Tu lai kan Chin miphun pawl buaipi rero mi UN an timi thuhla pawl hi a si. Asinan capoh ih ngan mi an si. “Himi khui ta si na ngah?’ tiah Salai cun a sut bet.

“Ka thei lo, hotu nu dawr sungah ka hmu mi a si kha, ka um har tuk ih ka rak siar men!” tiah Pa Puk cun a hmuhnak le siar a nuam thu pawl cu a sim bet.

Khua khal a thim zik cuahco. Mi veivak khal an tam thlang. Kuam cahtu khal pakhat pakhat in an ra suak cupco. Dawr neitu Nu Boih lawng tu tiang a ra thleng thei hrih lo. Tlangval pathum cu thiam le thiam loin an tuah nutno ve. An buai cece laiah Nu Boih cu a ra thleng ih tlangval pathum cu a lengah an suak sal. Dawrte sungah cun a mah lawng a to. Dung let hawi phah in “Ziangah nan kam, to hrih uh la” tiah Salai tei rual vah thum cu um hrih dingah a sawm.

“Fala tla kan leng ve ding si, ka feh har tuk le fala in in hngaknakah a hngawng hmuah a sau thluh ding ual” tia Al Kheng cun capoh thungai in  a sawn.

“Khui tawk fala saw nan lengtum, kei tla fala tho si ka si” tiah Nu Boih cun a capoh bet.

“Nang cu ne ta deuh le, na can kim hrih lo” tiah Pa Puk in a sawn sal ih an rual vah thum cun fala leng ding in an pok sal. Pa Puk cu a mahten thirleng a mawng ih Salai le Al Kheng cu an phur aw.Lengnak ding sim aw cia um lo riai in Sungte tei inn lam cu an pan. Sungte tei disap thuai ah cun an thirleng pawl an ret ih an mahten an hni. “Nang ziangah na hni…”

“Nang teh”

“Kan lengnak ding sim aw cia loin kan feh tumnak cio a bang awk ih cu nah” tiah Salai in a ti.

“Kan ruahnak a bang awk cio a si cu” tiah Al Kheng cun kai tem kai phah in a sim ve.

“Ra leng uh.. tu zan cu nan tuan zet ual” tiah Sungte cun a rak hmuak.

“Salai si lawm, zam rang uh, Sungte ka ngai tuk thlang a ti rero ih, loh thei lo in mi a nawt ciamco” tiah Al Kheng thotho in Salai mitmei phah in a sawn.

“Si ding, kei tla ka ngai man tak si” tiah Al Kheng ih tongmi cu Sungte in a rak bet. Salai cu a lu ar bawm a tia man zo. A mit men khal a dang curco.

“Thu dangah kat in, tu zan ih kan ca siar mi kha, ka thinlungah a um ringring e”

“Ziang thu saw nan siar, in sim ve uh”

“Refugee an ti maw, ram thumnak an ti sawn ha, ka thei lo cumi thu kan siar ngah ih panteh” tiah Al Kheng cun a lu thak lo pi kheuh phah in a sim.

“Kei cu tha ka ti ko, hi tawk ih tuan ding kupkap thei lo ih zuri sabah ih an tawi rero ding hnak cun tha ka ti zet”tiah  Al Kheng cun a sim bet.

“Si tho ho khaw, nan hrek khat pawl cu an mah le mah thei aw loin kan tong, kan calai, kan nun phung pawl an hngilh theh ding tla a phan um zet”, tiah Pa Puk cun a ruahnak a sim ve.

“Pa Puk, na ti men, mi phun dang lak ih um ruangah mai nunphung le calai hngilh pawl cu hi tawk khalah um khal sehla an hngilh thotho ding ho khaw”, tiah Sungte cun a ruahnak a rak sim ve.

“Pa Puk, na ruahmi cu thil si thei a si ngai. Kan ni Chin mi cu lian hi kan tei lo tuk ih malte kan nung thei le cu lian bik vekah kan ruah aw pang theu, curuangah kan nunphung silo cu kan nunphung vekah kan ruat sual”, tiah Salai ih tong lai cu Al Kheng in,

“Salai na tong laklawh lai sinan, si tuk, na rel mi cu a dik tuk. Chin ram suahsantu pawl hi kan Chin rampi an hngilh ding timi hi ka phan mi bik a si.”

“Al Kheng, na ruah vek cun si lo ding, mai suahsemnak ram hngilh ti vek cu mi hlo tlau pawl si.”

“Mi hlo thlau thluk tla an si pang kei aw, Salai….”

“Ruat ve uh la, Chin ram hrangah an ti ih lamzin tuahnak an kuat, bawmnak pawl tla ram dang ihsin a lut hi nan thei ve ko si” tiah Salai cun a theih sun tete pawl cu a sim ve hai.

“Nan rel mi Key ka kai ban lo” tiah Sungte cun a capoh.

“Sungte, kan rel mi na kaih ban ding a tul lo, ka um har phentu bik kuak bawm in lak awla a tawk zo”, tiah Al Kheng cun hni suamso phah in a ti.

“Ai.. si ngai ual.. kan tong thaw tuk ih  ka hngilh pang”, tiah thiam aw lo zet in a ding ih kuak bawm umnak lam cu a pan ve.

“Kei tla zual khat in in zual cem aw, Sungte”

“Pa Puk, nang teh kuak na fawh dah sawm?”

“Fawp dah lo nan na zual mi kuak fawh hi ka ngai na ve ih”,

“Um men aw, tlangval na thiam awk ter, ka lo king ding”,

“Ha…ha..ha…ha..” an zaten an hni thluh.

“Sungte, na nu le pa le teh,”tiah Salai cun a suh phutphi.

“An leng duak, an ra tin cing ding, ziangah saw?”

“Ka ti men…”

“………………”

“hahahha…ha..ha…” an zaten an hni lala. 

Sungte tei inn cu tai can hrawng in a sang ih, a thlun khuh ah rangva(canphau) an hmang. A pharah cun thing an bet ih an zialah thinguk hlir an phah. An inn cu ni suaknak lam a hawi ih zanlam nisa an tuar tuk lo. Ziangah tile an hmuantaw ah tengtere kung tum ngaingai le hai kung tum ngaingai in a phen. An unau hi an rual zet nan cathiam le tlawngkai sang hlir an si ih mah le pak cio in an vak suak(an khawl aw). An khua ih mi lang(fimnak lam siseh, neih lam khal) an si ve ban. Rinsan tlak tual upa an si. Inn sung thilri khal man khung ciamco a ret lo nan a thianghlim ih zoh rem ding in an ret thiam fawn. Inn sung lut le veten thinlung a dang rumro. Tlangval dang tla cu an leng ngam dah lo. Ziangah tile an inn ih leng aw dingah an tlak lo tin an ruat aw theu. Salai le a rualpi pawl cu tlawng kai tlang tla an si ih nel aw zet in an inn sung an lut in an suak ngam.

“Nan thawm va dai ha, tong uh la, nan um har ve lo maw?” tiah Sungte cun a sangsang in a zoh ih a sut hai.

“Ka thu ruahmi malten a thuk deuh ih , cu nah…” tiah Al Kheng in a sawt.

“Ziang thu le thu saw na ruah ciamco…” tiah Salai in a suhsal.

“Mi tu kan rel mi UN an ti maw, ramthumnak an timi kha saw, kha mi thu pan teh”

“Si ngai, kha mi thu kha kei tla ka lung lut zet e” tiah Pa Puk cun a sim ve.

“Kei ka ruahnak mallai ka lo sim ve ding, ziang tin nan ruah maw cu thei hlah” tiah Salai in a ruah mi pawl cu a sim.

“Ramthumnak feh duh ruangah Chin ram an suahsan, Chin ram an mual phoh, Chin ram an zuar thlai timi pawl hi kei cu ka lungkim lo lawlaw. Tu kum rei hman a si hrih lo nan kan Chin mi pawl ih cangvaihnak hi a mak tuk. USA thleng pawl in Fanger puai maktara in an tuah. Calai zuam awknak siseh hla lam siseh, tu tla cun sunlawih tlak mi ropi timi lak sawng hman 2003 kum ihsin an rak pek rero. Cu lawng a silo, Lai ram hrangah an ti ih tangka an kuat, Pathian ram karhzai nak dingah an ti ih kohhran pakhat in missionary hlei ziang maw zat an thlah thei mi pawl kan zoh a si le cu Chin mi pawl in Chin ram an suah san hi Pathian remruat kan ti lo thei lo” tiah thaw zet in a theih sun tete pawl cu a sim.

Rualpi dang pawl cu ka ang hiahia in an rak ngai. Ziang khal tong ding thei lo in an zoh kel meisa vang cu an zoh ringring. Al Kheng khal a kuak ci bawm cu a kiangah ret in manhla di riam ti zet in a fawp khu voh voh. Pa Puk cu kuak fawp dah lo ti fam cu a khuh burh bo. Sungte khal Salai kiangah dai ziarzi ten a rak to ve. Salai cu a tong mi a pehsal ih , “Australia lamah sisehla fimthiamnak an zir, kan miphun pawl an

farah thu pawl an hmu fiang deuhdeuh. Tu hnu rei hlanah Falam khawpi le Tahan khawpi hi ram dang ih um Chin mi pawl zarah a pi deuhdeuh lai ding” timi hi ka mithlam in ka hmu cia.

“Aih,, um hrih hnik Salai, a sile cu ramdang suak pawl parah ruahsannak na nei tam tuk ih a tha lo ding. Tu ih na rel mi cu thil si thei tla a bang zet ko. Asinan kei cu ka zum lo lawlaw. Ziang ruangah ti a sile cu an mai khapkhat can pum hrangah ruat in nitin hna an tuan ding. Miphun, khua le ram hrang timi cu maw an mang khal ah an man zik lo. An theih dah lo mi nunphun ah na lungawi ding ih Chin ram timi cu tu hnu kum rei hlanah an hngilh ko lo ding maw?” tiah Al Kheng cun a kuak ci tla zik te cu khawng tla phah in a ruahnak a rel ve.

“Al Kheng, cu ti tla cu a si thluh cuang lo, ram thangso lamah cun mai nunphung le calai hi kil him tla a awl sawn men thei. Ziangah tile an hrangah can awl le can tha an neih tam sawn ding ka zum. Kan ni lam vek in sum le pai ah harsatnak ciamco le an nei zik si lo. Hruaitu tha tla an neihah cun in cawmtu riangri ah an cang men thei ho khaw”, tiah Papuk cun a ruahnak zawnte cu a rel suak ve.

“Na rel vek in um thei ngai sehla cu Chin mi hi kan duai zik lo, mi fim mi thiam an tam vivo ih tu lai fang hi Chin mi kan thangso lai tak a si tiah kei cun ka ruat” tiah Salai in Pa Puk ih rel mi pawl cu a rak bawm ve.

“Sungte nang tla rel ve awla”

“Kei, ziang ka thei lo pi..”

“Kha thluk liangluang kan rel mi kha ziang hman na ngai ngah lo maw? Salai lawnglawng na thinlungah na ret si ding ka zum” tiah Al Kheng in a capoh ih Sungte cu a ningzak deuh ih a hmai a sen tum.“A thupi bik mi cu, ram leng ih suak a si khal le ram sung ih um a si khal le Chin hrangah hna tuantu

kan si ding hi a thupi bik lo sawm. Ramsung umtu khal in ram leng fehtu a mawh thluk lo ding ih ramleng umtu khal in ramsung umtu cu a hmuh suam lo ding hi a thupi bik ko e.

“Si lawn, fala le tlangval khal an cem zik thlang, a suak hmaisa sa an liam hlo cu a si bik hi maw!! Ci thlah tu ding tla kan tang nawn lo ding a phang um nasa” tiah Al Kheng cun capoh thungai in a tong ih an zaten an hni theh…

“Poi lo, Salai le Sungte an um sungah cu Chin ram pi sungah ci thlahtu an um vivo ko ding”, tiah Pa Puk in a capoh bet ih an zaten an hni thluh sal. Cu lai fangah Sungte ih nu le pa cu inn sungah an ra lut ih “ Ziang le ziang saw nan rel ih nan hnih ciamco, nan va hlim hmel ve”, tiah Sungte pa cun a thawng ken mi ret phah in a biak hai. “Aw, tu lai ih an buaipi rero mi ramthumnak thuhla kan rel ih, mino thatha an liam thluh ding ih kan mah lawng kan tang ding timi kan rel ih”, tiah Sungte cun a pa cu a sim.

“Nan thu rel mi ka duh tuk, nan fel. Cu vek tla ruahnak cang nan thiam ih ka lo uar zet”, tiah an kiang ih to kham sauah tonak rem aw phah in Sungte pa cun a sawn sal.

“Kei tla ka ruahnak ka lo sim ve ding. Tu hlan ih an feh thok kha cun tha ka ti tuk lawm mam. Khua a rei vivo hnu cun a nu a pa in an liam hlo thluh ih kei tla ka thla a phang thup zet si maw”, tiah a ruahnak pawl a hlawm ve.

“An liam cupco teh hi tha na ti maw, ziang tin na ruat?’ tiah Al Kheng cun a sutsal.

“Suahsemnak ram an suahsan cupco cu tha ka tiding sawm ! Asinan kham theih teh a si ual lo, Chin ram hrangah hna a tuantu sawn tla an siah cun a lungawi um tuk. Kan ni in thazang in kan rak tuan ding ih an ni in sumpai lam in si maw, fimthiamnak lam in si maw, cutin kan tuan tlang thei ahcun a suaktu an um vivo khal hi thil tha tuk pan teh! Cuti a silo ahcun kan Chin miphun hi ruah ding le tuan ding kan nei tam tuk ding. Tu lai sanah cun thil fate tuah ding a sikhal le ni suak ni tlak in thu an thei cih lohli thei  ih kan miphun le kan ram hi a thangso ding lawng ka hmu”, tiah a tonak rem lo cu rem aw tha phah in a tong rero.

“Ram leng ih um pawl tla in cutin ruat thiam hai sehla cu kan thanso phah zet ngai ding, cu ti si loin mai tanghma lawng an sial ah cun a poi nasa ding”, tiah Sungte pa ih tong mi cu Salai in a peh ve.

“Aih… kan tong thaw tuk ih can a rak liam zutzo ual. Thaizingpit ten lo ti zoh ding ka si ih tuanten ka tin le a tha ding”, tiah Salai cun kam a tum hruthro.

“Si ngai, na nu in he le mang khaw in a lo sim rero ngai kha, zan mei tla a mit cing ding ngai si, ra uh kan tin ding”, tiah Al Kheng khal cu a kam ve. 

“Si lawn, thaizan lamah kan tong awk le ding aw, kei tla thaisun lamcu Tahan khawpi lamah ka feh tul ngai ual”, tiah Pa Puk khal in tin rem a rak ti ve. An rual vah thumte in an kam ih inn leng lamah an suak. Ke dam an hruh rero laiah, “Kha, nan zaten mang tha uh maw”, tiah Sungte in meisa vansak phah in a thlah hai. An liam tiang cu sangka ah ding in a thlah liam miarmo.

“Aw, le , nang tla mangtha, Nan zaten mantha….” Tiah an pathum in an sal rual. Salai le Al Kheng cu an phur aw sal ih Pa Puk khal a mahten an inn lam pan in a kawi ve. A kawi zik zawngah “Mang tha maw., rual “ tiah an mangtha aw ta ih zin bek lakah mai inn lam ciar pan in an tin.

Salai Mitthli